Η Aνοσοθεραπεια κατα του καρκινου

Με «σημαία» τα εντυπωσιακά αποτελέσματα του πρώτου ανοσοφαρμάκου κατά του μελανώματος, η νέα θεραπευτική προσέγγιση ενάντια στον καρκίνο απογειώνεται. Σύντομα αναμένονται φάρμακα και για πολλές άλλες μορφές της νόσου

Μια νέα εποχή φαίνεται να ανατέλλει στη θεραπεία του καρκίνου, όπως αποδείχθηκε περίτρανα και στο πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για την Ιατρική Ογκολογία (ESMO) στη Μαδρίτη, τις εργασίες του οποίου παρακολούθησε «Το Βήμα». Μια εποχή που φέρει τον τίτλο της ανοσοθεραπείας, δηλαδή της απελευθέρωσης του «μπλοκαρισμένου» ανοσοποιητικού συστήματος των ασθενών, ώστε να μπορεί το ίδιο να πολεμά τους όγκους. Το πρώτο φάρμακο αυτής της καινούργιας οικογένειας είναι σε θέση να κατατροπώσει το αήττητο μελάνωμα. Σχετικό σκεύασμα έλαβε πριν από μερικές εβδομάδες έγκριση από την αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) και, όπως θα διαβάσετε, έχει ήδη χαρίσει ζωή σε ανθρώπους που ετούτη τη στιγμή δεν θα βρίσκονταν πια μαζί μας. Μάλιστα η δυναμική της προσέγγισης φαίνεται να είναι τέτοια ώστε η θεραπεία μελετάται αυτή τη στιγμή για άλλες 30 μορφές καρκίνου! Τα καινούργια μονοπάτια που ανοίγονται τα ακολουθούν πολλές φαρμακευτικές εταιρείες και όλοι ελπίζουν ότι στα χρόνια που έρχονται η ανοσοθεραπεία θα χαρίσει μακρύ δρόμο ζωής σε πολλούς ασθενείς που σήμερα βλέπουν μπροστά τους μόνο αδιέξοδο.

tom

Ο ακμαιότατος κύριος που απαθανατίστηκε την περασμένη εβδομάδα να απολαμβάνει τη φύση στα βουνά του Καναδά (και εσείς απολαμβάνετε στη φωτογραφία στη σελίδα 7), πριν από περισσότερο από δύο έτη βρισκόταν ετοιμοθάνατος στο νοσοκομείο πιστεύοντας ότι δεν θα μπορέσει να απολαύσει ξανά τίποτε στη ζωή του. Ο 74χρονος σήμερα Τομ Στατς, που ζει στο Λος Αντζελες, μας μιλά για την ιστορία του που ελπίζεται ότι θα είναι καθοριστική και για τη ζωή πολλών άλλων ανθρώπων στα χρόνια που έρχονται χάρη στην πρόοδο της επιστήμης.

«Τον Οκτώβριο του 2009 διαγνώστηκα με μελάνωμα στην πλάτη το οποίο και αφαιρέθηκε χειρουργικά». Σε εκείνη τη φάση δεν ακολούθησε άλλη θεραπεία αφού όλες οι εξετάσεις έδειχναν πως ο καρκίνος δεν είχε «ταξιδέψει» σε άλλο σημείο του σώματός του. Τον Ιούνιο του 2011 όμως φάνηκε ότι το μελάνωμα που νόμιζε ότι είχε νικήσει διέθετε πολύ... επεκτατικές τάσεις: «Ξαφνικά λιποθύμησα και αφού συνήλθα έτρεξα στα επείγοντα καθώς νόμιζα ότι είχα υποστεί καρδιακό επεισόδιο. Οι εξετάσεις αποκάλυψαν μάζα στον πνεύμονα η οποία αποδείχθηκε ότι ήταν μετάσταση του μελανώματος. Διαγνώστηκα με μελάνωμα προχωρημένου σταδίου (ΙV) και ξεκίνησα κοκτέιλ συμβατικών θεραπειών. Τίποτα δεν ήταν αποτελεσματικό. Το μελάνωμά μου συνέχισε να μεγαλώνει και να εξαπλώνεται όχι μόνο στους πνεύμονες, αλλά και στο ήπαρ, στα οστά, στην πλάτη και στον έναν ώμο μου. Στις αρχές του 2012 η κατάσταση ήταν πλέον εκτός ελέγχου και εγώ δεν ανταποκρινόμουν ούτε στον τρίτο τύπο χημειοθεραπείας που μου χορηγήθηκε». Ο Τομ ήταν πλέον πολύ άρρωστος και το ένιωθε. «Δεν μπορούσα να φάω, έχανα συνεχώς βάρος, είχα μόνιμη κόπωση, δεν μπορούσα να κάνω ούτε δυο βήματα. Το σημαντικότερο, δεν μπορούσα να αναπνεύσω λόγω του όγκου στον πνεύμονα που συνεχώς μεγάλωνε. Νοσηλεύθηκα αρκετές φορές για την αφαίρεση υγρού από τους πνεύμονες και το περικάρδιο. Ζούσα με τη συσκευή οξυγόνου. Τότε κάλεσα τα τρία παιδιά μου και τους έδωσα οδηγίες καθώς ένιωθα ότι το τέλος ήταν πολύ κοντά».

Ενώ η κατάσταση του Τομ συνεχώς επιδεινωνόταν μπήκε στη ζωή του μια νέα πειραματική τότε θεραπεία η οποία μάλιστα πριν από λίγες εβδομάδες έγινε η πρώτη του είδους που έλαβε έγκριση κυκλοφορίας στις ΗΠΑ, ανοίγοντας, κατά τους ειδικούς, μια ολοκαίνουργια σελίδα στην αντιμετώπιση του καρκίνου, εκείνη της ανοσοθεραπείας. «Το φάρμακο είχε τότε την πειραματική ονομασία MK-3475 (σ.σ.: πλέον το μονοκλωνικό αυτό αντίσωμα ονομάζεται pembrolizumab). Αρχισα να υποβάλλομαι σε έγχυση ανά τρεις εβδομάδες από τον Απρίλιο του 2012 - η διαδικασία κάθε φορά διαρκούσε μόλις μισή ώρα και μετά επέστρεφα στο σπίτι μου. Τις πρώτες έξι εβδομάδες από την έναρξη της θεραπείας ο οργανισμός μου έφθασε στο... ναδίρ. Ξαφνικά όμως στα τέλη Μαΐου τα πράγματα άρχισαν να γίνονται καλύτερα. Μπορούσα πλέον να αναπνέω, σηκώθηκα από το κρεβάτι και το αναπηρικό αμαξίδιο. Και όλα αυτά χωρίς παρενέργειες. Μέσα σε έναν χρόνο ήμουν ο άνθρωπος που θυμόμουν να είμαι πριν από τη νόσο. Κάνω όλα όσα μου αρέσουν, όπως τώρα που ταξίδεψα στον Καναδά και έκανα πεζοπορία στα βουνά».

Οι εξετάσεις επιβεβαίωσαν και συνεχίζουν να επιβεβαιώνουν αυτή τη θεαματική βελτίωση που ο Τομ ένιωσε κυριολεκτικώς στο πετσί του. Μέσα στους τρεις πρώτους μήνες οι όγκοι του είχαν συρρικνωθεί κατά 50%, ενώ μετά από ένα έτος η συρρίκνωση είχε φθάσει περίπου στο 90%. «Εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο βρίσκομαι σε απολύτως σταθερή κατάσταση. Συνεχίζω τη θεραπεία κάθε τρεις εβδομάδες, και αυτή η λίγη ώρα που διαρκεί μου δίνει πίσω τη ζωή μου. Ολοι στην οικογένειά μου, τα παιδιά μου και τα έξι εγγόνια μου, χαιρόμαστε που είμαι εδώ, είμαι καλά και μπορούμε να έχουμε χρόνο μαζί. Χαίρομαι συγχρόνως επειδή αυτή η θεραπεία, που είναι πια διαθέσιμη στο ευρύ κοινό, δίνει ελπίδα σε πολλά άτομα με μια τόσο απειλητική νόσο. Πολλοί νομίζουν ότι το μελάνωμα αφορά μόνο το δέρμα και αντιμετωπίζεται εύκολα. Δεν είναι όμως έτσι. Προσβάλλει τα εσωτερικά όργανα και τότε η κατάσταση είναι πολύ επικίνδυνη».

Ο Τομ εξακολουθεί λοιπόν να ζει με ποιότητα και σίγουρα διαθέτει περισσότερη ποσότητα... ζωής από τους ελάχιστους μήνες που του έδιναν πριν από δύο χρόνια. Και δεν είναι ο μόνος: υπάρχουν αρκετοί άλλοι Τομ οι οποίοι είδαν ξαφνικά τη ζωή που έχαναν μέσα από τα χέρια τους να τους χαμογελά, όπως ανέφεραν επανειλημμένως οι ειδικοί κατά τη διάρκεια του συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για την Ιατρική Ογκολογία (ESMO) που έλαβε χώρα πριν από μερικές ημέρες στη Μαδρίτη. Περί τους 20.000 συνέδρους από 131 κράτη συγκεντρώθηκαν από τις 26 ως τις 30 Σεπτεμβρίου στην ισπανική πρωτεύουσα όπου σαν βεντάλια (αυτό ήταν άλλωστε και το σήμα του εφετινού συνεδρίου, τι άλλο θα μπορούσε άλλωστε;) ξεδιπλώθηκαν τα τελευταία νέα της ογκολογίας με την ανοσοθεραπεία να κρατά τα ηνία. Οπως ανέφερε στους δημοσιογράφους ο πρόεδρος του ESMO Ρολφ Στάχελ «στόχος μας είναι να γίνει η θεραπεία του καρκίνου όσο πιο ακριβής γίνεται». Και αυτή τη χαραγμένη «ρότα» που διέπλευσε το συνέδριο της Μαδρίτης σηματοδοτεί σε μεγάλο βαθμό η ανοσοθεραπεία.

cancer

Σκεφτείτε το σαν αλλαγή στρατηγικής σε μια μάχη. Επί μακρόν οι επιστήμονες στόχευαν τον εχθρό χωρίς να έχουν όμως στα χέρια τους εξελιγμένα, ακριβή όπλα. Σαν να έριχναν μια βόμβα που μαζί σκότωνε και συμμάχους. Η λογική είναι τώρα να προετοιμάσουμε κατάλληλα τον δικό μας στρατό, τον συμμαχικό, ώστε να μπορεί να πολεμήσει καλύτερα τον εχθρό. Με λίγα λόγια, εκπαιδεύουμε το ανοσοποιητικό σύστημα που δεν αναγνωρίζει τον καρκίνο ώστε να τον πολεμήσει, να εξαπολύσει δριμεία επίθεση εναντίον του εκ των έσω. Ενα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα θεραπευτικής πρωτοπορίας αποτελεί το pembrolizumab, που είναι το πρώτο φάρμακο αυτής της νέας κατηγορίας (αναστολείς σημείων ελέγχου - «φρένων», checkpoint inhibitors) το οποίο έλαβε έγκριση - και μάλιστα με ταχείες διαδικασίες, πριν από την ολοκλήρωση των δοκιμών, καθώς κρίθηκε ότι τα αποτελέσματα ήταν τόσο σημαντικά ώστε να πρέπει να φθάσει γρηγορότερα στους ασθενείς τελικού σταδίου που το έχουν ανάγκη - από την αυστηρή Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ στις αρχές Σεπτεμβρίου. Σημειώνεται ότι έχει ήδη υποβληθεί αντίστοιχος φάκελος για έγκριση στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και η κεντρική έγκριση αναμένεται μέσα στο 2015.

Αυτού του τύπου η παρέμβαση, το «ξύπνημα» του ανοσοποιητικού συστήματος, έχει πολλαπλά πλεονεκτήματα. Κατ' αρχάς η συγκεκριμένη λογική μπορεί να έχει εφαρμογή σε πολλούς και διαφορετικούς τύπους καρκίνου αφού το μονοπάτι PD-1 φαίνεται να είναι καθολικό σε ό,τι αφορά τον καρκίνο. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε αποκλειστικές δηλώσεις του στο «Βήμα» ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος των Merck Research Laboratories (η εταιρεία Μerck, όπως είναι γνωστή σε ΗΠΑ και Καναδά, που ονομάζεται MSD στην Ευρώπη είναι η παρασκευάστρια του pembrolizumab) δρ Ρόι Μπέινς σημείωσε ότι η θεραπεία μελετάται αυτή τη στιγμή για 30 διαφορετικές μορφές καρκίνου! (χωρίς όμως να τις αποκαλύψει μία προς μία). Εκείνο που είναι πάντως μέχρι στιγμής γνωστό με βάση παρουσιάσεις που έγιναν στο συνέδριο της Μαδρίτης είναι οι δοκιμές πρώιμης φάσης της θεραπείας για τον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα, τον καρκίνο της κεφαλής και του τραχήλου, τον καρκίνο του στομάχου και της ουροδόχου κύστεως αλλά και τον τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού. Ολες τους ήταν ενθαρρυντικές και τώρα οι ειδικοί προχωρούν σε πιο προχωρημένες φάσεις δοκιμών αναμένοντας με ενδιαφέρον τα αποτελέσματα.

Σημειώνεται ότι το pembrolizumab δεν έχει λάβει έγκριση ως πρώτης γραμμής θεραπεία για το μελάνωμα αλλά η χορήγησή του γίνεται σε ασθενείς στους οποίους έχουν αποτύχει όλες οι άλλες θεραπευτικές επιλογές. Ο δρ Μπέινς ανέφερε πάντως πως «αυτή τη στιγμή διεξάγονται συγκριτικές μελέτες προκειμένου να φανεί αν μπορεί να αποτελέσει θεραπεία πρώτης γραμμής για κάποιους ασθενείς. Παράλληλα διεξάγονται μελέτες στις οποίες το αντίσωμα συνδυάζεται με άλλες θεραπείες - μάλιστα μέσα από συνεργασία διαφορετικών φαρμακευτικών εταιρειών - ώστε να προκύψουν οι καταλληλότεροι και αποτελεσματικότεροι συνδυασμοί για χορήγηση ανάλογα με τις ανάγκες των ασθενών».

cancer

Ασθενής με προχωρημένο μελάνωμα ο οποίος εμφάνισε άμεση βελτίωση αμέσως μετά τη χορήγηση της πρώτης δόσης του pembrolizumab ενώ μετά την τρίτη δόση της θεραπείας η διαφορά είναι εντυπωσιακή

Σε κάθε περίπτωση, το σίγουρο είναι ότι η ανοσοθεραπεία του καρκίνου αποτελεί αυτή την περίοδο ένα «καυτό» ερευνητικό αλλά σίγουρα και... επιχειρηματικό πεδίο. Ετσι πολλές εταιρείες έχουν ριχθεί στη μάχη ανάπτυξης αντισωμάτων εναντίον όγκων.

Αντιλαμβάνεται βέβαια κάποιος πως όταν μιλούμε για τέτοια πρωτοποριακά φάρμακα μιλούμε για πολύ υψηλό κόστος - στις ΗΠΑ η θεραπεία με pembrolizumab κοστίζει περί τις 80.000 δολάρια. Ο δρ Ρίμπας εκτιμά πάντως ότι στο μέλλον το κόστος θα μειωθεί. «Δεν θα είναι μόνο ο ανταγωνισμός που θα ρίξει το κόστος αλλά και το γεγονός ότι ολοένα και περισσότεροι ασθενείς με διαφορετικές μορφές καρκίνου θα λαμβάνουν αυτές τις θεραπείες. Η "ανταπόδοση" θα είναι μεγάλη αφού άτομα που θα επιβάρυναν λόγω της σοβαρής νόσου τους τα συστήματα υγείας θα είναι και πάλι σε θέση να προσφέρουν στην κοινωνία. Αν κάποιος σκεφτεί ότι, για παράδειγμα, το μελάνωμα χτυπά κατά κύριο λόγο ανθρώπους ηλικίας 45 ως 65 ετών, καταλαβαίνει εύκολα το όφελος από αυτές τις θεραπείες τόσο για το άτομο όσο και για το σύνολο».

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/science/article/?aid=640135